Laatste rustplaats tussen weelderig groen

Van oudsher biedt de Protestantse Kerk pastorale zorg aan stervenden en hun naasten. Soms reikt die zorg voorbij de laatste levensfase: het regelen van de begrafenis en zorg voor het graf. Dat laatste wordt geregeld in een legaat. In Amsterdam zijn verschillende plekken waar de PKA sinds lange tijd graven beheert. De voormalige begraafplaats Huis te Vraag is er een van.

Een groene scheg aan de rand van de stad, een wijkplaats voor vogels en planten. Zo omschrijft Anneke Stadig de oude begraafplaats aan de Schinkel in Amsterdam-Zuid. De archiefmedewerkster inventariseerde onlangs de graven die onder beheer van de PKA vallen. Anneke: “Sommige mensen zien zich voor de vraag gesteld wie hun begrafenis gaat regelen en wie hun graf zal onderhouden. Dan kunnen ze kiezen voor een legaat aan de Kerk.”

In hun legaat wordt de duur van het grafrecht bepaald. Er zijn verschillende overeenkomsten mogelijk, die per begraafplaats kunnen verschillen. Soms vallen daaronder ook de onderhoudskosten van het graf. Dat is bijvoorbeeld het geval bij een aantal graven op begraafplaats Zorgvlied, waar leden van de Amsterdamse elite eind 19e eeuw hun laatste rustplaats vonden.

Huis te Vraag © Harmen Brethouwer

Schilderachtig
Zorgvlied heeft een wat chic karakter. Hoe anders is de sfeer op de oude begraafplaats Huis te Vraag. Je hoort er geritsel van bladeren, insecten zijn nog in de weer in de late najaarszon. Wingerd groeit overal, in toom gehouden door zorgvuldig snoeien en knippen. Anneke: “Sinds 1962 wordt hier niet meer begraven, maar de Kerk betaalt nog jaarlijks een bescheiden bijdrage aan het algemene onderhoud. Eigenlijk investeert de PKA op deze manier in natuurbehoud en protestantse historie.”

De voormalige aula wordt bewoond door het kunstenaarsechtpaar Leon en Willemijn van der Heijden. Decennia lang onderhielden ze de schilderachtige plek, werk dat nu is overgenomen door vrijwilligers. Toen ze er in 1987 arriveerden, bleek dat er door verwaarlozing veel werk aan de winkel was. “Maar mijn man sloeg onvermoeibaar aan het knippen, snoeien en hakken”, zegt Willemijn.

Huis te Vraag © Harmen Brethouwer

Migrantenkinderen
De bewoonster heeft veel anekdotes over de geschiedenis van Huis te Vraag. De begraafplaats bediende Sloten, Osdorp en andere gehuchten in de omgeving. Er zijn daarom veel boerenfamilies begraven.

“In het begin kregen we regelmatig bezoek van migrantenkinderen uit Nieuw-Zeeland, Canada en Australië die de graven van familieleden kwamen bezoeken”, vertelt Willemijn. “Ze zaten erg in over de toekomst van Huis te Vraag. Op de dag van een voorgenomen ruiming in 1992 waren er velen voor een laatste keer aanwezig. Toen op diezelfde dag de sloop plotseling werd afgeblazen, is er geweend van vreugde.”

Huis te Vraag © Harmen Brethouwer

Pluk de dag
Vanaf dat moment wisten Leon en Willemijn wat hun missie was: werken aan een plek waar mensen tot zichzelf kunnen komen, bijvoorbeeld omdat ze door een tijd van rouw gaan. Willemijn: “En dat is gelukt. Elke bezoeker voelt die sfeer aan.” Zij ziet er met haar man op toe dat het unieke karakter gewaarborgd blijft door te streven naar een klimaat van rust en respect voor de natuur. ‘Het moet geen Vondelpark worden, met evenementen en muziek. Het blijft een begraafplaats.”

Willemijn wijst op de gevel van de aula. “Die benadrukt de vergankelijkheid van het leven. Je ziet Cupido op een wolk bellen blazen. Hij zegt daarmee: Maak je niet druk, pluk de dag, het gaat toch allemaal voorbij.”

Meer informatie over testamenten en legaten vind je op www.pkn.nl/steunons/donateur

Foto’s: Harmen Brethouwer. Dit artikel verscheen eerder in iets gewijzigde vorm in Kerk in Mokum, editie sept/okt 2014.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on Tumblr
categorie: geest