Onderwijs als wapen tegen hokjesgeest

Hoe vaak komt het voor dat docenten na een collegereeks evenveel hebben geleerd als hun studenten? Het gaat op voor Anna Blijdenstein en Matthea Westerduin, die als promovendi zijn verbonden aan het onderzoeksproject ‘Religiekritiek en de culturele representatie van joden en moslims in het publieke debat en de moderne politieke theorie’. Ze gaven op de We Are Here Academy les aan immigranten zonder verblijfsvergunning.

Beide promovendi richten zich bij hun onderzoek op opvattingen en vooronderstellingen in religiedebatten. Anna’s aandachtsgebied is daarbij de politieke filosofie, dat van Matthea het publieke debat. Ze kwamen in aanraking met de We Are Here Academy, die in Amsterdam gratis onderwijs verzorgt aan ongedocumenteerde immigranten, toen ze een kijkje namen bij een les. Matthea: “Het leek me direct leuk en goed om er te doceren, mede omdat ik vind dat het hoger onderwijs toegankelijker moet zijn voor meer bevolkingsgroepen.” Samen met Janneke Stegeman, gepromoveerd theoloog en projectcoördinator bij Kerk en Vrede, ontwikkelden Anne en zij het vak Religie en diversiteit. “Mensen in hun positie mogen niets, hebben geen officiële papieren en zijn daardoor als het ware non-existent. We wilden dat ze zichzelf toch intellectueel konden uitdagen”, zegt Matthea.

Tijdens het ontwikkelen van de vijf colleges met gastsprekers voerden de twee een voorgesprek met geïnteresseerde migranten. De meesten maken deel uit van We Are Here, een protestbeweging van meer dan honderd ‘documentlozen’ die in Amsterdam al jaren in gekraakte panden verblijft. Anna: “In dat gesprek kwam naar voren dat ze religie en conflict spannende onderwerpen vonden. De groep is religieus divers en ze waren bang dat de colleges tot verdeeldheid zouden leiden.” Ook Matthea vond het spannend, zegt ze. “Vanuit ons project zijn we heel kritisch over religiedebatten in Europa, bijvoorbeeld omdat ze vanuit een te westers perspectief worden gevoerd. Maar het had gekund dat deze niet-westerse studenten het daar helemaal niet mee eens waren.”

Er kwamen tegen de twintig migranten op de colleges af. Al snel bleek dat ze dachten dat het Westen slechts negatief tegenover religie staat. Anna: “We wilden dat beeld nuanceren, onder meer door een college waarin we lieten zien dat de Nederlandse overheid van oudsher interacteert met religies.” De studenten stelden veel goede vragen, zegt Matthea. “Een zwaar gesluierde én erg feministische vrouw uit Somalië stelde dat er in Nederland duidelijk geen scheiding tussen kerk en staat is. Waarom debatteert de Tweede Kamer anders eindeloos over hoofddoekjes?”

Matthea zegt dat Anna en zij in de collegezaal een diversiteit zagen die ze ook in hun onderzoeken willen belichten. “Het religiedebat is geen clash tussen achterlijke religieuze en vooruitstrevende seculiere waarden. Als je het zo benadert, verlies je posities uit het oog die wel degelijk bestaan, zoals die van de traditioneel islamitische en feministische Somalische.” Ze vertrouwt erop dat ze studenten handvatten heeft aangereikt om kritischer naar religie en religiedebatten te kijken. Matthea, lachend: “De Somalische vrouw heeft inmiddels een verblijfsvergunning en tijdens haar inburgeringscursus begon ze hele discussies over de verhouding tussen religie en politiek! Ze merkt dat ze door haar hoofddoek in het hokje ‘onderdrukt’ wordt geplaatst. Een wetenschappelijke manier van denken over religie geeft haar de instrumenten om dat aan de kaak te stellen.”

 

Dit artikel verscheen eerder in de nieuwsbrief  (hier aanmelden) van het onderzoeksprogramma Religie in de moderne samenleving van de NWO.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on Tumblr
categorie: weten