The Devil in Dover

In de VS drijft men kwesties graag op de spits. Misschien omdat het land een overdaad aan de benodigde ingrediënten bezit: botsende wereldbeelden, mondige burgers, belangengroepen voor alles en iedereen, gedreven journalisten en een “See you in court!”-cultuur. Een discussie over religie en de grondwet levert er gegarandeerd vuurwerk op. Journaliste en schrijfster Lauri Lebo focust in haar boek The Devil in Dover: An insider’s story of dogma v. Darwin in small-town America op de mediagenieke rechtszaak Kitzmiller v. Dover Area School District en de persoonlijke drama’s erachter.

In 2004 wilden enkele bestuursleden van het kleine schooldistrict Dover creationisme in het biologielokaal introduceren. Creationisme is het idee dat God het universum en de huidige levensvormen heeft geschapen, volgens velen – waaronder ook de betreffende bestuursleden – zonder dat er evolutie bij kwam kijken. Dat zorgde voor onrust binnen het districtsbestuur; ook veel docenten waren niet blij met het voornemen. Regionale kranten, waaronder de York Daily Record waar auteur Lebo voor werkte, deden verslag van soms verhitte bestuursvergaderingen.

Schokkende verklaring
Op een gegeven moment ontving het schooldistrict van een anonieme gever 60 exemplaren van het boek Of Pandas and people. Het promoot intelligent design (ID), de gedachte dat sommige zaken in het heelal en levende wezens beter te verklaren zijn als uitgegaan wordt van een intelligente maker in plaats van natuurlijke processen. Eind 2004 maakte het bestuur bekend dat een verklaring zal worden voorgelezen tijdens de biologieles van negendejaars (14-15 jaar). Hieronder een – vrij vertaald – gedeelte:

… Omdat Darwins Theorie een theorie is, wordt het nog steeds getest als er nieuw bewijs wordt ontdekt. De Theorie is geen feit. Er bestaan gaten in de Theorie waar geen bewijs voor is [“Gaps in the Theory exist for which there is no evidence”]. Een theorie wordt gedefinieerd als een goed geteste verklaring die een breed scala aan observaties in zich verenigt.

Intelligent design is een verklaring van de oorsprong van het leven die verschilt van Darwins opvatting. Het naslagwerk Of Pandas and People is beschikbaar voor studenten om te zien of ze deze opvatting willen onderzoeken in een poging inzicht te verwerven over wat intelligent design eigenlijk inhoudt. …

Biologieleraren en ouders schrokken van de tekst. Dit leek op een overtreding van de grondwet, waarin staat dat geen enkele religie een voorkeursbehandeling mag genieten in openbare instellingen. Want is ID niet een christelijke boodschap in vermomming? Ook het onwetenschappelijke karakter van ID stuitte ze tegen de borst. Tien bezorgde ouders begonnen samen met burgerrechtenbeweging ACLU en de Americans United for Separation of Church and State een rechtszaak tegen het districtsbestuur.

Gehakt
De gedaagden, vertegenwoordigd door het op een testcase beluste Thomas More Law Center, probeerden intelligent design te presenteren als een volwaardige, wetenschappelijke theorie die niets met creationisme of religie van doen heeft. Om een lang verhaal kort te maken: de rechter maakte gehakt van die claim. Hij concludeerde dat ID niets anders is dan creationisme in een nieuw, quasi-wetenschappelijk jasje. In plaats van een door onderzoek ondersteunde theorie is het volgens hem een religieus statement: eerdere uitspraken van de leiders van de ID-beweging bewijzen dat ze met de ‘onbekende intelligente ontwerper’ de god van het christendom bedoelen.

Zelfs de getuigenverklaring van Michael Behe, boegbeeld van de ID-beweging, schaadde de verdediging eerder dan dat hij hielp. Hij moest onder meer erkennen dat de erg brede opvatting van wetenschap die hij aanhangt ook plaats biedt aan bijvoorbeeld astrologie. Tenslotte veroordeelde de rechter in scherpe bewoordingen de leugens en het kostbare wanbeleid van het districtsbestuur. Ondanks de ernst van de kwestie sloot rechter John E. Jones de rechtszaak af met een heuse dijenkletser, dankzij een bijbels grapje van Patrick Gillen, advocaat van het districtsbestuur:

Gillen: “By my reckoning, this is the 40th day since the trial began and tonight will be the 40th night, and I would like to know if you did that on purpose.”
Jones: “Mr. Gillen, that is an interesting coincidence, but it was not by design.”

Dichtslaande deuren
De rechtszaak doet denken aan de Scopes Monkey Trial uit 1925 en wordt daarom ook wel met een knipoog de Dover Panda Trial genoemd. Destijds deed de bekende journalist H.L. Mencken ongezouten verslag van de zaak. Lebo maakt ook duidelijk waar haar sympathieën liggen (namelijk bij de bezorgde ouders die de rechtszaak begonnen), maar haar bijzondere boek biedt een bredere blik op de gebeurtenissen. Zo focust ze op de gevoelens van de betrokkenen en de sociale gevolgen van de rechtszaak. Met iets meer dan 2000 inwoners is Dover een kleine plaats. Tijdens de rechtszaak negeerden mensen elkaar plots op straat en deuren werden zelfs vlak voor neuzen dichtgeslagen. Voorstanders van evolutieonderwijs werden weggezet als vijanden van God, het gezin en alles wat heilig is, ook als ze christen waren.[*]

Lebo heeft ook wat te zeggen over media-ethiek. Ze vertelt dat haar baas bij de krant haar onder druk zette om ‘evenwichtiger’ verslag te doen van de zaak en het wankele standpunt van de ID’ers rooskleuriger voor te stellen. Blijkbaar wilde hij voorkomen dat de krant een belangrijk deel van haar lezerspubliek van zich vervreemde door als pro-evolutie over te komen. Lebo hield voet bij stuk en mocht haar gang blijven gaan, maar volgens haar is het een trend om valse onpartijdigheid boven het weergeven van de objectieve waarheid te verkiezen. Ze haalt de Journalist’s Creed aan: “I believe that a journalist should write only what he holds in his heart to be true.”

Aanvaring en verzoening
Lebo, die in de buurt van Dover opgroeide, wordt nog persoonlijker als ze de band met haar fundamentalistisch-christelijke vader beschrijft. Minstens net zo uitgesproken als hij, kwam ze vaak met hem in aanvaring. In zijn beleving stond alles wat niet ondubbelzinnig pro-Bijbels was gelijk aan anti-God. Dat gold ook voor de rechtszaak. Liegende christelijke bestuursleden? Onmogelijk, vast een misverstand of een verdraaiing van hun woorden door atheïsten. Net zo onmogelijk als christenen die pro-evolutie zijn, zoals enkele biologieleraren uit Dover.

Lebo’s vader overleed niet lang na de rechtszaak. Het spijt haar dat ze het nooit eens konden worden en dat ze niet zijn zorgen over haar zieleheil kon wegnemen (Lauri Lebo is ongelovig). Ze fantaseert over een laatste discussie met betere argumenten, om meteen erna de zinloosheid van die gedachtegang in te zien. Ze besluit zich te richten op de herinnering hoe hij haar vroeger inspireerde tot nadenken over mysteries zoals oneindigheid. Want hij was het die naast zijn dochter op het gras lag, een zaklamp op de nachtelijke hemel richtte en haar vertelde hoe immens lang de lichtstraal erover doet om de sterren te bereiken.

|*| Lezend over deze diepgewortelde haat moest ik denken aan een passage over de mogelijke oorsprong ervan uit het boek The Divine Supermarket van Malise Ruthven (klik om te lezen).

“Was there wishful thinking in [creationist] catastrophe theories? If God had destroyed the world once in order to punish mankind (save, of course, the few who deserved to be saved) He could do so again. … The refusal to recognise the structure and order in nature came from something deeper than a simple attachment to biblical dogma – or rather, a particular interpretation of certain biblical texts. It came out of a religious fear of pantheism, of the possibility that God is part of, but not superior to, nature. The God they wanted had to be transcendentally superior to nature – able to inflict catastrophes by supernatural interventions – because he represented their will to power. They wanted a God who would punish their enemies, the godless atheists and secular humanists, the geologists, palaeontologists and biologists of respectable science whom they identified with everything they disliked about American culture.

… What they wanted was something deeper: recognition, even power. They were angry adolescents, intelligent enragés. Furious at their exclusion by the conspirational élite they considered responsible for America’s moral and political decline, they took on society by attacking its conventional wisdom, beating it around with their books. Eventually they would be forced to recognise that the forces they had taken on were much too big for them: evolutionary theory wasn’t just a plot by a secular humanist élite: it represents the pooled knowledge of the whole human race.”

Volgens Ruthven zitten creationisten nog vol met haat:

“They still believed – or, at least, wanted to believe – in a vengeful God who would soon bring the world to an end, ‘rapturing’ the faithful and destroying everyone else.”

Afgezien van Ruthvens generalisatie, ben ik het met hem eens dat creationisme en chiliasme waarschijnlijk invloed op elkaar uitoefenen. Maar ik haak af bij zijn stelling dat het “terrorisme” van deze boze creationisten alleen puur intellectueel is dankzij de stabiliteit en vrijheid van meningsuiting in Amerika:

“In other parts of the world the Institute of Creation Research would have been a bomb factory.”

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on Tumblr
categorie: boek